Friezen om utens
uitverkocht
Al eeuwenlang hebben Friezen, al dan niet door omstandigheden gedwongen, hun vaderland verlaten om ergens anders hun fortuin te zoeken. Vooral in de tweede helft van de19de en in de 20ste eeuw migreerden veel Friezen, voor het merendeel naar andere provincies in Nederland, maar ook wel naar het buitenland. Friezen buiten Friesland hebben gepoogd in contact te blijven met familie en kennissen in hun geboortestreek; sommigen hebben echter ook geprobeerd om in de nieuwe omgeving in contact te komen met a
Dat heeft soms geleid tot het oprichten van Friese culturele verenigingen, de zogenoemde Kriten, waarvan een aantal nu al meer dan 100 jaar bestaat. Ook Friese studenten hebben elkaar in de vreemde opgezocht en Friese studentenverenigingen opgericht.
Dit boek gaat over die Friese verenigingen en hun leden. In het kort wordt eerst hun geschiedenis weergeven.
Daarna worden de motieven die geleid hebben tot migratie aan de orde gesteld. Het blijkt dat vooral opleiding en werk de redenen zijn geweest die de Friezen tot migreren hebben doen besluiten.
De vraag die vervolgens beantwoord wordt gaat over wat het Fries en wat Fryslân voor hen (nog) betekent. Dat blijkt nog heel veel te zijn.
Verder wordt aandacht geschonken aan taalgedrag, taalbeheersing en taaloverdracht. Friezen buiten Fryslân verstaan bijna allemaal Fries, spreken het ook en beheersen in verhouding tot de Friezen in Fryslân het Fries schrijven ook beter. Het overdragen van het Fries in een volstrekt niet-Friese omgeving op de jongere generaties is echter niet zonder problemen.
De kinderen van de migranten verstaan nog wel Fries, maar spreken het bijna niet meer. Op de kleinkinderen van de migranten wordt het Fries nauwelijks meer overgedragen. De taaloverdracht, zo wordt uit nadere analyse van het materiaal duidelijk, wordt vooral bepaald door de taalhomogeniteit van het huwelijk, de binding met Fryslân, de geografische afstand tot Fryslân en de lengte van het verblijf buiten Fryslân.
In de slotbeschouwing worden nog een aantal hypothesen geformuleerd en worden suggesties gedaan voor verder onderzoek.
Jansma, L.G. en G.H. Jelsma, Friezen om utens, Ljouwert 1996, Akademy-nummer 835,
Sosjaal Wittenskiplike Rige nummer 13. ISBN 90 6171 835 x. 160 p.
Prijs € 11,50 / voor leden en donateurs (stipers) € 11,00.
Informatie: afukwinkel@afuk.nl
“Ús âldfaars taal ferhúnd, ferstaat, ferproppe wie nęsteby yn it reach betiisd, yn it jierfek stoppe”
“Our ancestral language despised, orphaned, neglected had almost been deposed, a relic of ancient history.” Gysbert Japicx (1603-1666)
