Oan 'e ein fan 1999 binne der sa’n 6500 fragelisten ferstjoerd nei Fryske emigranten en harren bern yn likernôch 65 lannen. De fragelist bestie út 12 siden, en waard yn it Ingelsk en it Nederlânsk ferspraat. Op grûn fan dy wiidweidige fragelist krije wy ynsjoch yn ‘e sitewaasje fan Fryske emigranten en harren bern. Ien respondint út Australië tocht dêr oars oer, hy skreau: "Thank you for sending us the questionnaire on Frisian emigrants. But to answer 48 years of being a migrant in 78 questions is impossible. Too much has happened ". Aldergelokst hawwe de measte oare respondinten de fragelist wol ynfolle, want úteinlik ha wy 2402 ynfolle fragelisten werom krigen.

In algemien oersjoch fan de wichtichste resultaten fan dy earste fragelist fan it ûndersyk ûnder de Fryske emigranten, is publisearre yn in Ingelsktalich boekje "Frisians abroad".

Gorter, D. & K.I. van der Zee (ed.), Frisians abroad, Fryske Akademy, Ljouwert 2002, 70 siden.

Op dizze side wolle wy in tal resultaten presintearje, dy’t wiidweidich yn it boekje behannele wurde. Foar ynsjoch yn de berekkenings, eftergrûnynformaasje en fierdere konklúzjes, ferwize wy nei it boekje. De neikommende ûnderwerpen sille hjir oan bod komme:

• Karakteristiken fan 'e ûndersyksgroep
• Metoade
• Kontakt mei it bertelân
• Taalfeardichheid en taalgebrûk
• Kultuer, identiteit, oanpassings strategy en wolbefinen
• Individuele ferskillen yn adaptaasje en wolwêzen

Karakteristiken fan ‘e ûndersyksgroep
De mearderheid is earste-generaasje emigrant, en de measten fan har binne yn Fryslân sels berne. Fierwei de measte emigranten binne nei Ingelsktalige lannen tein, benammen yn de jierren krekt nei de Twadde Wrâldoarloch. De resultaten litte oer it algemien in omheechgean fan nivo fan oplieding, ekonomyske posysje en berop sjen.

Metoade
It is wichtich om fêst te stellen dat de resultaten basearre binne op in selekte groep fan minsken. De adresselist, dy’t wy fan ‘e Ljouwerter Krante krigen hawwe, bestie út adressen dy’t opjûn wiene troch famylje en freonen yn Fryslân en Nederlân. Dy minsken hawwe dus noch in beskate foarm fan kontakt mei harren bertelân. We hawwe besocht dat effekt lytser wurde te litten, troch mear respondinten te sammeljen troch de sniebalmetoade.

Nettsjinsteande de problemen mei ús metoade fan datasammeling, leauwe wy dat wy betroubare antwurden krigen hawwe op de ûndersyksfragen. Yn it foarste plak is de grutte fan de ûndersyksgroep in foardiel. Twads, ús ûndersyk is breed fan opset; it rjochtet him op taal, oanpassing, emigraasjemotiven, persoanlikheid en wolwêzen. Boppedat, de sintrale ûndersyksûnderwerpen wurde besjoen út ferskillende hoeken wei; bygelyks it taalgebrûk, de taalfeardichheden, identiteit, oanpassingsproblemen en it tal kontakten mei leden fan oare kulturen wurde allegeare brûkt om de mjitte fan oanpassing fêst te stellen.

Kontakt mei it bertelân
Friezen fier-om-utens bliuwe ynteressearre yn harren bertelân. Dy ynteresse komt benammen nei foaren yn persoanlike kontakten, bygelyks fia de tillefoan of yn brieven. Oare kontakten binne der net safolle en se lêze amper Fryske of Nederlânske boeken, blêden, kranten of ynternetsiden. Us konklúzje is dat eins allinne troch in persoanlik netwurk fan famylje, freonen en kunde de kontakten trochgeane en dat hoe langer it ferlyn is dat se emigrearre binne, de kontakten mei it bertelân minder wurde.

Taalfeardichheid en taalgebrûk
We hawwe sjoen dat, oer it algemien, de taaleftergrûn fan emigranten út Fryslân benammen Frysk is en de groepke Nederlânsktaligen en sprekkers fan in Fryske streektaal lytser binne. De ûndersyksgroep hat in wat sterker ‘Frysk karakter ’ as de trochsnee ynwenner fan Fryslân fan hjoed de dei. Harren feardichheid yn alle trije talen is aardich heech, útsein de skriuwfeardichheid yn it Frysk. Dizze groep docht it better as in ferlykbere groep fan Fryske emigranten yn Nederlân en de ynwenners fan Fryslân.

It Frysk en it Nederlânsk wurdt lykwols net trochjoen oan de folgjende generaasje. In bytsje Frysk en Nederlânsk wurdt noch wol brûkt yn wat minder as ientredde fan alle emigrantehúshâldings, mar de bern brûke noch mar Frysk yn 3% en Nederlânsk yn 6% fan de petearen ûnderinoar. De feardichheid fan de tredde generaasje om dy talen te praten bestiet suver net; it Frysk en it Nederlânsk is dan hast hielendal fuort.

Kultuer, identiteit, oanpassings strategy en wolbefinen
Oer it algemien jouwe de Fryske emigranten oan dat sy in heech nivo fan tefredenens mei it libben hawwe en eins net safolle earnstige oanpassingsproblemen hiene. Se hawwe de etnyske identiteit fan it nije lân foar in grut diel oernaam. Neist dy nije subjektive etnyske identiteit, fiele de measte Friezen harren noch hieltyd Frysk. Dat is benammen it gefal foar de Friezen dy’t it Frysk as memmetaal hawwe. Nederlânsktaligen dy’t yn Fryslân berne binne, hawwe yn earste ynstansje in Nederlânske etnyske identiteit.

Emigranten mei in eksklusive oriïntaasje op Fryslân ûnderfine mear oanpassingsproblemen en binne minder tefreden mei it libben yn it nije lân. De mearderheid fan ‘e emigranten binne lykwols oriïntearre op it nije wenlân. De measte emigranten hawwe in yntegraasje of assimilaasje strategy foar kar naam. Yntegraasje is de strategy dy’t de grutste groep brûkt hat; assimilators hawwe de meast positive resultaten op it algemiene wolwêzen en de oanpassingsproblemen. Dy resultaten steane net op ‘e selde streek as resinte resultaten fan in ûndersyk ûnder oare net-Fryske emigrantegroepen; meastentiids wurde de bêste resultaten berikt mei in yntegraasje strategy.

Individuele ferskillen yn adaptaasje en wolwêzen
De data oer wolwêzen jouwe oan dat de emigranten in nivo fan mentale en algemiene sûnens hawwe dy't ferlykber is mei groepen dy’t yn it noarden fan Nederlân bestudearre binne. It liket wol oft harren subjektive wolbefinen wat leger is; dat kin komme troch it feit dat de fraach efterôf, of de minsken net leaver yn Fryslân bleaun wiene, in hiele lestige fraach is. De mearderheid seit net hiele swiere problemen hân te hawwen, mar it docht dochs bliken dat problemen as ûnwennigens, ferskillen yn mentaliteit, swierichheden by it learen fan ‘e taal, yn ‘e earste fazen fan oanpassing net ûngewoan wiene. Dy beynfloedzje it wolwêzen ek min-ofte-mear.

De jonge jierren yn Fryslân binne opnaam yn ‘e eigen identiteit troch de ynteraksje mei de famylje en leeftiidsgenoaten; dy kultuer is min te ûntkennen. Dêrom is it út it perspektyf fan it wolwêzen fan ‘e emigranten wei, it bêste om de eigen kultuer te behâlden en hat yntegraasje - net assimilaasje - de foarkar. De útkomsten fan ús ûndersyk suggerearje dat in tolerante hâlding, in iepen each, it fermogen om oare perspektiven te begripen en in aktive oanpak yn it meitsjen fan kontakten mei minsken fan in oare kulturele eftergrûn, helpe kinne by it finen fan in plak yn ‘e nije mienskip. Sjoen it hege nivo fan kontakten dy’t Fryske emigranten hawwe, sawol yn as bûten it lân dêr’t sy wenje, is it net nuver dat, nettsjinsteande de problemen, sy in relatyf heech nivo fan wolwêzen krigen hawwe.