Skip to main content

Missy en doelstellingen

Sûnt it oprjochtsjen fan it ynstitút yn 1938 set de Fryske Akademy him yn foar it fûneminteel en tapast wittenskiplik ûndersyk nei de Fryske taal, skiednis en kultuer. Nei goed 75 jier is dy opdracht, dy't de Fryske mienskip de Akademy by de oprjochting meijoech, noch jimmer liedend.

It is de taak fan 'e ûndersikers om 'e dynamyk fan taal en fan sosjale en histoaryske prosessen te analysearjen. Dat dogge sy troch ûndersyk te dwaan nei de Fryske taal, meartaligens, taallearen en it ferline fan Fryslân. De Fryske Akademy makket it Frysktalich en histoarysk erfgoed tagonklik foar wittenskip en maatskippij en ûntwikkelet digitale ynstruminten en kolleksjes foar ynnovearjend ûndersyk. 

 

 

Fyzje

De merktekens 'Frysk' en 'Fryslân' datearje út 'e klassike âldheid en binne sûnt allegeduerigen yn 'e swang bleaun. Sy binne in bûtenwenstich sterke identity marker, mar de betsjutting derfan is yn 'e rin fan 'e tiid feroare. De Fryske taal, kultuer en romte jilde yn it ûndersyk fan 'e Fryske Akademy as de wichtichste fariabelen fan krektneamde marker.

Om't dy ûnderinoar in wikselwurking hawwe, moatte se yn gearhing bestudearre wurde. De provinsje Fryslân wurdt dêrby opfette as in natuerlik laboratoarium foar it ûndersyk nei taal, taallearen en identiteit. Omreden dat der taalferskaat yn 'e regio is, is it mooglik om komplisearre taalferoarings en opfettings oer taallearen fan tichtby en yn streekrjocht kontakt mei de omjouwing te bestudearjen.

It besef fan in mienskiplik ferline, it sjen kinnen fan withoe folle spoaren fan yngripen troch de minske yn it Fryske lânskip en 'e kontinuïteit yn ekonomyske oriïntaasjes, litte it ta om 'e neamde identity markers ek út dy ynfalshoeken wei neier te ûndersykjen.

 

 

Doelstellingen

De Fryske Akademy formulearret seis doelstellingen foar it rinnende lustrum 2015-2020:

  • Fuortsterkjen fan it unike karakter fan 'e Fryske Akademy;
  • Befoarderjen fan it wittenskiplik klimaat yn Fryslân;
  • Oparbeidzjen mei oare geastes- en sosjaalwittenskiplike KNAW-ynstituten;
  • Dwaan fan ûndersyk fan nasjonaal belang;
  • Fergrutsjen fan 'e ynternasjonale erkenning en útstrieling;
  • Warber wêze op it snijflak fan wittenskip en maatskippij.

 

Fuortsterkjen fan it unike karakter fan 'e Akademy

Foar de frisistyk is de Fryske Akademy ít wittenskiplik sintrum by útstek. Nearne oars yn binnen- of bûtenlân wurde de Fryske taal, kultuer en romte op sa’n systematyske wize bestudearre. It ûndersyk fan 'e Akademy is tasnien op 'e dynamyk fan 'e Fryske taal, meartaligens, skiednis en regionale identiteit út in langetermynperspektyf wei besjoen. Dêr't dat kin, ferliket it ûndersyk fan 'e Akademy de Fryske kasus mei ûntjouwings op oare plakken. De kommende jierren wol de Fryske Akademy syn liedende posysje op boppeneamde ûndersyksmêden fierder útbouwe.

 

Befoarderjen fan it wittenskiplik klimaat yn Fryslân

As it ienichste geastes- en sosjaalwittenskiplik ûndersyksynstitút yn 'e provinsje, hat de Fryske Akademy in kaairol yn it regionale wittenskiplike en kulturele fjild. De Akademy makket de Fryske kultuer en maatskippij sterker. Hy befoarderet it brûken en behâlden fan it Frysk as twadde rykstaal, stimulearret it Frysktalich ûnderwijs en makket it yn it Frysk skreaune erfgoed tagonklik. De Fryske Akademy befoarderet it wittenskiplik klimaat yn Fryslân troch syn kennis oan 'e maatskippij beskikber te stellen.

 

Oparbeidzjen mei oare geastes- en sosjaalwittenskiplike KNAW-ynstituten

De ûndersyksdomeinen fan ’e Akademy slute oan by dy fan oare geastes- en sosjaalwittenskiplike KNAW-ynstituten (foaral by dy fan it takomstige kluster Huygens ING, IISG en Meertens Instituut). Tegearre mei it Meertens hat de Akademy Taalportaal opset en is hy anneks mei it ûntsluten fan 'e Prize Letters. Mei it Huygens ING wikselet de Akademy ekspertize út oer (digitale) tekstedysjes. Dy gearwurking wurdt yntinsivearre. De Fryske Akademy wol ek neier belutsen wurde by de stjoergroepen fan programma's dy’t harren útlizze op it fierder tapassen fan e-humanities (m.n. CATCH, CLARIAH). By it ynkoarten op 'e nij ynrjochtsjen fan it Nederlânske ynstitutebestel set de Fryske Akademy yn op it fuortsetten fan 'e bân mei de KNAW.

 

Dwaan fan ûndersyk fan nasjonaal belang

De Fryske kasus is it útgongspunt fan it ûndersyksprogramma fan 'e Fryske Akademy. De Akademy hat in bysûndere ferantwurdlikens foar it behâlden fan en it ûndersyk nei de Fryske taal en fan har skriftlike en mûnlinge fuortbringsels. It is dêrby it ienichste plak dêr't programmatysk ûndersyk nei maatskiplike en kulturele ûntjouwings yn 'e Fryske maatskippij fan hjoed en yn it ferline dien wurdt. De Akademy hat op 'e mêden fan leksikografy, meartaligens, taallearen, ûnderwiis en skiednis gâns ekspertize. De ûndersyksútkomsten hawwe impact op it nasjonaal wittenskiplik debat yn 'e dissiplines dy’t neamd binne. Ynnovative ûndersyksynstruminten as HISGIS en Taalweb Frysk hawwe in foarbyldfunksje yn binnen- en bûtenlân. Mercator is in nasjonaal erkend kennissintrum op it mêd fan meartaligens en taallearen.

 

Fergrutsjen fan 'e ynternasjonale erkenning en útstrieling

De Fryske Akademy profilearret him mei wittenskiplike bydragen yn a-tydskriften, yn proceedings fan toanoanjaande ynternasjonale kongressen, yn dissertaasjes en yn boeken fan foaroansteande útjouwers. Dêrnjonken ûntwikkelet it ynstitút spraakmeitsjende ûndersykshelpmiddels fan nasjonaal en ynternasjonaal belang foar histoarysk, leksikografysk en taalkundich ûndersyk. De Fryske Akademy fersterket syn ynternasjonale profyl troch strategyske alliânsjes te sluten mei regionale akademyske ynstellings op oare plakken yn Europa. Sa kin de Akademy (mei)tingje nei Europeeske ûndersykssubsydzjes.

 

Warber op it snijflak fan wittenskip en maatskippij

De Fryske Akademy stiet mei syn falorisearjend ûndersyk yn in lange tradysje. De organisaasje leveret wichtige bydragen oan ’e regionale en Europeeske beliedsfoarming oangeande taallearen en meartaligens. Mear as yn it ferline wurdt opdrachtûndersyk tasnien op ’e fûneminteel wittenskiplike ambysjes. Fierder ûntwikkelet de Fryske Akademy ûndersyksynstruminten dêr’t kennis en falorisaasje op 'en nausten yn mei-inoar ferweve binne.

 

 

Strategysk beliedsplan 2015-2020

Us strategysk beliedsplan 2015-2020 kin hjir (pdf-dokumint) download wurde.