'Us Bretonske freonen' en 'Wêr bliuwe de froulju': twee boeken in Literêre Rige

De Redactie Literêre Rigen verzorgt uitgaven van en over Midfriese teksten, negentiende-eeuwse teksten, twintigste-eeuwse teksten en bio- en bibliografische geschriften. Uitgaven 1147 en 1148 zijn de nieeuwe boeken van Blom en Spoelstra. Beide boeken zijn uitgegeven door de Afûk. 

Blom

In juni 1948 publiceerde het toentertijd pas opgerichte Friese literaire tijdschrift De Tsjerne een speciaal themanummer dat geheel gewijd was aan de Keltischtalige Bretonse minderheid in Frankrijk. In de ruim tien jaar die volgden werd Bretagne, met zijn taal en literatuur, zelfs tot een regelmatig terugkerend thema in De Tsjerne en andere Friestalige tijdschriften. Bovendien bracht op zijn beurt het toonaangevende Bretonse tijdschrift Al Liamm in 1951 een soortgelijk themanummer uit, dit keer helemaal gewijd aan Fryslân, met bijdragen van de belangrijkste figuren in de Friese beweging van die tijd. Ook Al Liamm bleef de culturele ontwikkelingen in Fryslân volgen tot ver in de jaren zestig.

Hoe is deze cultureel vruchtbare maar nagenoeg vergeten uitwisseling tot stand gekomen, en met welk doel? Wie waren de centrale Bretonse en Friese figuren in deze poging om meteen na de Tweede Wereldoorlog taalminderheden in Europa dichter bij elkaar te brengen? De culturele en politieke context van het na-oorlogse Europese federalisme, het problematische oorlogsverleden van de beide bewegingen, en de persoonlijke netwerken die de achtergrond vormden van deze Bretonse en Friese uitwisseling zijn de centrale kwesties die in dit boek ter sprake komen.

Naast de vele tijdschrift- en krantenartikelen in zowel het Bretons als het Fries, maar ook in het Frans en Nederlands, zal de tot dusver niet gepubliceerde briefwisseling tussen de belangrijkste figuren in deze Fries-Bretonse uitwisseling centraal staan, met uitstapjes naar Ierland, Wales, Noord-Friesland en Italië.

Alderik H. Blom is hoogleraar Keltologie aan de Philipps-Universität Marburg in Duitsland en was in het kader van dit project gastonderzoeker bij de Fryske Akademy.

Alderik Blom, "Hor c’heneiled vreizhat / Us Bretonske freonen: Betrekkingen tussen de Friese en Bretonse beweging ca. 1946–1958". Afûk, Ljouwert 2025. Rige Minsken en Boeken, Rige bio- en bibliografyske skriften, nûmer 29. In rige bio- en bibliografyske skriften fan de Fryske Akademy, ûnder redaksje fan: Marijke de Boer, Piter Boersma, André Looijenga, Meindert Reitsma en Janneke Spoelstra. FA-nûmer: 1147.

Spoelstra

Wat het is of kan zijn, zich te mengen in de Friese literatuur, en dan specifiek voor vrouwen, daar gaat dit boek over. Waar komt de inspiratie vandaan? Wat zijn de hindernissen? Zijn de kansen voor iedereen even groot? Hoe zit het met de genderbalans in de Friese poëzie? Hoe ziet de Friese literaire ladder eruit? Schrijven mannen meer dan vrouwen? Publiceren vrouwen minder snel? Waarom is de Gysbert Japicxprijs voor poëzie sinds 1986 nog niet eenmaal naar een vrouw teruggegaan? Hoe kijken de geïnterviewde vrouwen naar deze zaken?

Dit boek is een update van Jelma Sytske Knol haar boek, ‘út syn aerd wei froulik’, de Friese dichteressen en het misverstand (1993), maar heeft zijn eigen aanpak en uitwerking. Om een beeld te schetsen van hoe het verder is gegaan met de vrouwen in de Friese literatuur, en dan vooral in de Friese poëzie, interviewde Janneke Spoelstra tien van hun, collega-dichters, want ze dicht zelf ook.

Spoelstra schreef ook een inleiding bij de interviews en beschouwde de antwoorden. Van november 2022 tot en met januari 2024 had Spoelstra interviews met Aggie van der Meer, Ytje Hoekstra, Albertina Soepboer, Margryt Poortstra, Tine Bethlehem, Elske Kampen, Sigrid Kingma, Grytsje Schaaf, Lida Dijkstra en Janna van der Meer.

‘Wêr bliuwe de froulju? Ynterviewbondel oer de Fryske literatuer (1988-2023)’, gearstald troch Janneke Spoelstra. Afûk, Ljouwert 2025. Rige Minsken en boeken nû. 30. In rige bio- en bibliografyske skriften fan de Fryske Akademy, ûnder redaksje fan: Marijke de Boer, Piter Boersma, André Looijenga, Meindert Reitsma en Janneke Spoelstra. FA-nûmer: 1148.