Overdracht HisGIS aan KNAW Humanities Cluster

Op 21 oktober hebben de Fryske Akademy en het KNAW Humanities Cluster een samenwerkingsovereenkomst getekend om de inbedding van het Historisch-Geografisch Informatie Systeem (HisGIS) in de nationale infrastructuur te bekrachtigen. De handtekeningen werden gezet door Leo Lucassen (directeur Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, namens het KNAW Humanities Cluster) en Nelleke IJssennagger-van der Pluijm (direkteur-bestjoerder Fryske Akademy).

Met de overdracht van de data, software en code van HisGIS naar het KNAW Humanities Cluster, kunnen nu stappen worden gezet om de infrastructuur verder uit te rollen in Nederland en zo op te nemen in CLARIAH, de nationale onderzoeksinfrastructuur voor de geesteswetenschappen in Nederland.

Over HisGIS

HisGIS is meer dan twintig jaar geleden gestart op de Fryske Akademy als een programma om, voor de Friese of met Friesland verbonden regio’s in Noord-Nederland, het oudste kadaster (1812-1832) per perceel te digitaliseren voor het ruimtelijk plaatsen van diverse historische en archeologische en ontwikkelingen.

Het doel van het HisGIS project is het creëren van een infrastructuur voor het analyseren en presenteren van historische geodata voor Nederland, gebaseerd op de kleinste geografische eenheid: het perceel. Van meet af was HisGIS als kapstok bedoeld voor het koppelen en weergeven van ruimtelijke datasets voor tal van thema’s en tijdperken, van middeleeuwse galgen en pachtontwikkeling tot sociale segregatie en mobiliteit in negentiende-eeuwse binnensteden.

Kadaster 1832

De basis van HisGIS ligt in het Kadaster uit 1832, dat heel Nederland bestrijkt. Het ontwerp van HisGIS komt voort uit een project dat in 1988 op de Fryske Akademy werd opgezet door Hans Mol en Paul Noomen: de Kadastrale en Pre-kadastrale Atlas van Friesland. Dit was een analoge publicatie, gepubliceerd in 17 delen tussen 1988 en 2003.  

In 1998 werd begonnen met het digitaliseren van de Friese delen van het Kadaster uit 1832, een project dat in 2005 werd afgerond. In het verlengde hiervan werden tal van nieuwe kaarten en informatielagen toegevoegd. De methodologie en het ontwerp van het digitale Friese HisGIS was vooruitstrevend en gebaseerd op de technische mogelijkheden van dat moment. Tijdens het Deltaplanproject (2016-2019), dat tot doel had inzicht te krijgen in de herziening van het Kadaster van 1887, werd een begin gemaakt om als eerste de kaart van 1832 opnieuw te georefereren. Deze zou vervolgens als basis dienen voor het Kadaster van 1887. Het hele proces van verbeteringen heeft er uiteindelijk toe geleid dat de kaart begin 2020 klaar was.

Andere provincies

Nadat de provincie Fryslân succesvol was gedigitaliseerd, werden de andere Nederlandse provincies benaderd door het HisGIS projectteam van de Fryske Akademy. De provincie Groningen werd in 2010 als eerste in het HisGIS systeem gezet, waarna de andere provincies volgden: Utrecht (2011), Overijssel (2012), Noord-Holland (2013), Drenthe (2016), Noord-Brabant (2017), Gelderland (2018), Limburg (2019), Zeeland (2020), Zuid-Holland (2020).

Vanwege de groeiende belangstelling voor Spatial Humanities werd het succes en belang van HisGIS opgemerkt door de KNAW, die een samenwerking met de Fryske Akademy voorstelde om de HisGIS Nederland infrastructuur te huisvesten. Aangezien de Nederlandse HisGIS buiten het onderzoeksterrein van de Fryske Akademy was gegroeid, werd dit verzoek verwelkomd.  

Toekomst

De Fryske Akademy zal zich nu richten op de opbouw van een Geoportaal Fryslan en stappen maken in het beheer en doorontwikkeling van de verrijkingslagen die betrekking hebben op de Friese casus. In het landelijke geo-portaal staat dankzij HisGIS veel wetenschappelijk waardevolle kennis; voor de Fryske Akademy is het nu belangrijk de duurzaamheid van de bestaande HisGIS-onderzoeksproducten te waarborgen en zo deze gegevens open te houden voor toekomstig onderzoek middels een nieuw Geoportaal.