Elk jaar organiseert de werkgroep Akademylezingen een aansprekende reeks lezingen, in samenwerking met vrouwenorganisaties in Friesland. 

De lezingen worden op twee locaties gehouden op dezelfde dag: in De Koperen Tuin in Leeuwarden en in It Haske in Joure. De onderwerpen zijn actuele, educatieve, wetenschappelijke en algemeen-maatschappelijke thema's, waaraan sprekers elk op eigen wijze invulling kunnen geven.

Programma 2026-2027

De Akademylezingen worden op drie verschillende dagen georganiseerd: vrijdag 13 november 2026, dinsdag 26 januari 2027 en dinsdag 19 maart 2027. De eerste lezing van de dag is 's ochtends van 10:00-12:00 uur (met koffiepauze en tijd voor vragen/discussie), de tweede lezing is van 13:30-15:30 uur (met theepauze en ruimte voor vragen/discussie).

Een ticket voor de Akademylêzingen geeft toegang tot 6 lezingen op driedagen, in Leeuwarden OF in Joure. Het is net mogelijk om voor een enkele lezing een kaart te kopen.

Klik hier voor TICKETS LEEUWARDEN >>>

Klik hier voor TICKETS JOURE >>>

De sprekers

Vrijdag 13 november 2026
 

Dr. Jacob Klimstra - 'Boek René van Stipriaan - Ofskie fan it âlde Nederlân: is ús demokrasy noch te rêden?’

De lêste 25 jier is der in protte feroare yn de wrâld en foaral ek yn Nederlân. De eardere maatskiplike ferbannen binne stadichoan weiwurden. Tsjerkegong is net mear de noarm, ferieningen ferlieze harren leden, doarpsmien-skippen ferdwine en de minske is al mar mear op himsels. Troch it ferdwinen fan mienskiplike wearden fiele minsken har as in ienling, oerlevere oan in wrede wrâld dêr’t it rjocht fan de sterkste jildt. De rike elite of de asylsikers krije de skuld dat it allegearre minder en djoerder wurdt. De bot ferdielde polityk slagget der net yn om de ûntsteane misstannen glêd te striken. Sa ûntstiet de basis foar populisme, foar roppers en razers, foar diktators yn spee. De sosjale media soargje dat propaganda meitsjen hiel maklik is. De echte wierheid is faak net mear te finen. Wy sitte ekonomysk sa betize yn de wrâld om ús hinne dat wy wat dat oanbelanget it stjoer kwyt rekke binne. Van Stipriaan hat soargen: wy moatte omstean, want as it sa trochgiet komt it net klear. Van Stipriaan tinkt dat wy al yn Brave New World fan Aldous Huxley belâne binne. Ek dat sil yn de lêzing oan de oarder komme. It boadskip fan Van Stipriaan is troch my aktualisearre mei de útslach fan de ferkiezingen. Oare oanfollingen komme fan ynformaasje fan de skriuwers Arnaud Orain (‘De eindigheid van de wereld’), Roxane van Iperen (‘Eigen planeet eerst’) en Ilja Leonard Pfeijffer (‘Absolute Democratie’).

Ds. J. Vonk - ‘Socrates en Plato. Vroedvrouw en grotbewoner’

Jelle Vonk studeerde theologie in Kampen, Amsterdam en Nijmegen; Filosofie in Amsterdam en Culturele antropologie in Santiago de Chile. Hij was 5 jaar predikant op Texel, 20 jaar geestelijk verzorger in de verpleeg- en ouderenzorg, 4 jaar predikant in Blokzijl. Sinds 2022 predikant in Jutrijp- Hommerts.
Wat is filosofie? Waar stond haar wieg? Wie waren de filosofen die de Europese Geest aan het denken hebben gezet? In deze lezing beginnen we bij het ‘begin:’ Socrates, de horzel, op zoek naar helderheid in begrip en zijn leerling Plato, die meende dat wij grotbewoners zijn. Enkel filosofen zijn in staat om licht in het donker te laten schijnen. Twee filosofen die beschouwd worden de aartsvaders van de filosofen te zijn. Kort schetsen we de culturele, politiek/economische/ religieuze context. Ook een filosoof leeft in een bepaalde tijd en context die zijn/haar denken in grote mate bepaald. Tot slot vragen we ons af: hebben ze ons vandaag de dag nog iets te zeggen. Anders gezegd: geven ze ook ons te denken?

Dinsdag 26 januari 2027
 

Dr. Mark Raat - ‘Skiednis fan it Fryske Feangreidegebiet yn hjoeddeistich perspektyf ‘

Der waard fean ûntgind, turf wûn, marren en feanplassen drûchmeald, polders oanlein en lânbougrûn ferkavele. Net folle lânskippen binne sa yngripend feroare as de feangreidegebieten. Mark Raat werkent yn Fryslân in lange polderambysje: in iuwenlang stribjen om de feanboaiem drûch te meitsjen én te hâlden. It inisjatyf ta ynpolderjen lei by lâneigeners, mar harren stribjen krige stadichoan foarm yn oerheidsbelied. Sa stelden de Steaten fan Fryslân yn 1633 in ûnteigeningsmaatregel yn dy't it mooglik makke om grûn te krijen foar it drûchmeitsjen fan marren. Dêrmei erkenden de Steaten drûchmeitsjen as in algemien belang, dêr't partikulier belang ûnderhearrich oan makke wurde koe. Fan de twadde helte fan de achttjinde iuw ôf ûntstie der debat oer wa't gesach hie oer it lânskip. Letter soene de Fryslân en it Ryk hieltyd mear regeljouwing ymplemintearje. Fan 1874 ôf koe de provinsje partikuliere polders sels ferplichte ûnderbringe yn in wetterskip en sa stjoerend optrede. Dochs waard de ynset fan dy maatregel dêrnei benammen troch boeren sels ôftwongen.
Yn syn promoasjeûndersyk beskriuwt Raat de wikselwurking tusken de Steaten fan Fryslân, boeren en de wittenskip yn de perioade tusken sa. 1600 en 1875. Hja holden har ûnder mear dwaande mei de gefolgen fan bemealling, turfwinning en wetterbehear. Raat: “Hieltyd moast men de lânskiplike gefolgen op koarte en lange termyn ôfwage en in balâns fine tusken botsende belangen. Krúsjaal wie de fraach yn hoefier't it oerheidsgesach de autonomy fan lâneigeners beheine mocht. Dizze dilemma’s spylje ek yn it hjoeddeiske debat oer it lânskip.”
Yn de wize fan beslútfoarming oer it lânskip konstatearret Raat in grut ferskil tusken doe en no: “Nettsjinsteande de stipe oan it polderideaal wie de Fryske oerheid oant sa. 1875 relatyf ôfhâldend yn har bemuoienis mei it lânskip. Hja wie foaral fasilitearjend, net sasear twingend. Tsjintwurdich is der sprake fan it tsjinoerstelde, en sizze bewenners en brûkers fan it lânskip dat se net folle grip hawwe op de ûntwikkelingen.”
De ferheging fan it wetterpeil yn it Fryske Feangreidegebiet is sa’n nije ûntjouwing dy’t faak bepraat is. It wieter wurden fan it fean moat boaiemdelgong ôfremje en dêrtroch skea oan fundearringen en it miljeu beheine, mar de lânbousektor kin dêrtroch minder yntinsyf buorkje. De histoarikus stelt dêrom dat de hjoeddeistige wetterpeilferheging net inkeld in beliedskar is, mar ek in wêzentlike kulturele breuk mei it ferline: “Efter de hjoeddeiske technyske diskusje oer nut en needsaak giet in histoaryske diminsje skûl dy’t wy net ûnderskatte moatte. Mear omtinken foar it ferline kin de diskusje oer de takomst fan it Feangreidegebiet yn perspektyf pleatse.”

Froukje Santing - ‘Pake en zijn vee. Een reis naar Zuid-Afrika in 1911’

Tijdens een bezoek aan het Fries Museum in Leeuwarden komt schrijver en journalist Froukje Santing erachter dat haar Friese pake Gerben Heslinga, melkknecht van beroep, in 1911 voor korte tijd naar Zuid-Afrika is afgereisd. Ze vindt hem terug op passagierslijsten. Daarna loopt het spoor dood. Maar de fascinatie met deze vergeten Zuid-Afrikaanse bladzijde in de familiegeschiedenis laat zich niet meer wegdrukken.
In haar boek Pake en zijn vee. Een reis naar Zuid-Afrika in 1911 (uitgegeven bij Noordboek) volgt ze honderd jaar later zijn spoor terug, in Friesland en in Zuid-Afrika. Ze documenteert hoe ze er steeds vaster van overtuigd raakt dat dit deel van zijn leven verweven is met een andere vergeten geschiedenis: dankzij de bereidheid van melkknechten als pake Gerben Heslinga om in de jaren na de verwoestende Boerenoorlog (1899-1902) hun kennis en kunde van het befaamde Friese fokvee met de Zuid-Afrikaanse Boeren en hun zwarte arbeiders te delen, komt die export razendsnel weer op gang. Friesland heeft in 1903, 1904 en 1905 eveneens een belangrijk aandeel in hulpzendingen van jongvee uit Nederland naar de vroegere Boerenrepublieken Transvaal en Oranje-Vrijstaat.

Vrijdag 19 maart 2027
 

Dr. Marije Elferink-Gemser - ‘Schaatsend naar de top'

Marije Elferink-Gemser is universitair hoofddocent bij de afdeling Bewegingswetenschappen van het UMCG, Rijksuniversiteit Groningen. Ze begeleidt vele Bachelor en masterstudenten bij hun afstudeerprojecten, literatuuronderzoek en academische opdrachten evenals PhD-studenten bij hun promotieonderzoeken. Met de studenten richt ze zich in haar onderzoek op vraagstukken over talentontwikkeling in de sport. Hoe kunnen we sporters helpen de sport te kiezen die het beste bij hen past? Wat zijn onderliggende mechanismen van prestatie en prestatieontwikkeling? Hoe kunnen sporters hun potentie waarmaken en wat is de rol van trainers en coaches daarbij? Haar onderzoeken zijn vaak longitudinaal en multidisciplinair van aard waarbij sporters over langere tijd worden gemeten en gemonitord. Zo worden jaarlijks de regionale en (inter)nationale talenten uit onder meer het schaatsen, zwemmen en wielrennen gevolgd. In deze lezing zal zij een tipje van de sluier oplichten en laten zien dat het samenspel van vele factoren een schaatser naar de top kan brengen.

Prof. dr. Theunis Piersma - 'Wat fûgels elkoar oer ús lân fertelle'

Theunis Piersma is in renommearre Nederlânske trekfûgel-ekolooch waans wurk de basis foarmet foar it ynternasjonale ûndersykssintrum BirdEyes, stipe troch in nauwe gearwurking tusken de Ryksuniversiteit Grins (RUG) en it Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) op Teksel. It is oktober en yn ’e Greidhoeke sitte hjir en dêr flechten fan ljippen en wilsters. It gers op sokke fûgelrike perselen is altyd koart, mar dy fûgels litte ek sjen dat der wat te heljen falt dat wy sels net sjen of hearre kinne. De ljippen en wilsters sitte dêr om’t yn dy grûn mear reade wjirms oan it wurk binne as by de buorman. It wurk fan dy wjirms ferriket de boaiem sûnder dat it de boer wat kostet. Foar de wjirms sels bringt it lykwols risiko’s mei. De plevieren kinne mei har grutte eagen en skerp gehoar har krewearjen yn ’e seadden waarnimme. De wjirms wurde fûn, pakt en opfretten. Sa fertelle ljippen en skriezen ús wat oer de kwaliteit fan it lân. Faaks fertelle se inoar ek wêr’t de bêste perselen te finen binne. En sa giet it rûnom. Mientsen fertelle inoar oer waadgebieten mei in protte skelpdieren, leppelbekken wize op plakken mei garnalen en lytse fisk en wer’t it feilich en rêstich genôch is. Troch goed nei dy fûgels te sjen, en harren bewegingen mei stjoerderkes te folgjen, ûntdekke wy de ferhalen dy’t se fertelle oer it lân en it wetter dat wy mei harren diele.