Nieuw onderzoek brengt geuren van Friesland in kaart

Subsidie voor innovatief project op het snijvlak van erfgoed, geur en ontwerp 

Steeds meer mensen beseffen hoe belangrijk geuren zijn voor onze herinneringen, gevoelens en identiteit. Toch is geur in het erfgoedveld nog nauwelijks zichtbaar of tastbaar. Een Neus voor Erfgoed – een samenwerking tussen KNAW Humanities Cluster (Meertens Instituut en NL-Lab), Fryske Akademy en IFF (International Flavors & Fragrances) – wil daar verandering in brengen door geur een volwaardige plek te geven binnen erfgoedonderzoek, musea en archieven.

Het project, dat loopt van februari 2026 tot juni 2027, onder leiding van prof. dr. Inger Leemans (hoogleraar Cultuurgeschiedenis en hoofdonderzoeker van NL-Lab bij het KNAW Humanities Cluster), ontvangt subsidie van CLICKNL, het kennis- en innovatienetwerk voor de creatieve industrie. Het project ontwikkelt innovatieve methoden waarin wetenschap, creatief ontwerp en participatie samenkomen. 

Waarom Friesland?  

Friesland vormt een interessante actuele casus, omdat daar in 2025 ‘de geuren en geluiden van het Friese platteland’ zijn opgenomen in de erfgoedagenda van de Provincie Fryslân. Dit initiatief roept fundamentele vragen op: wat verstaan we eigenlijk onder ‘de geuren van Friesland’? Zijn dat de geuren van koeienstallen en het Wad? Of van suikerbrood, dúmkes, kruidenbitters, teunisbloemen, it stjonkfabryk, of houtsnijden? Jarre, broeirook, skiepperook, of boskrook? Hoe kunnen deze historische geurlandschappen en steeds vervliegende geuren worden vastgelegd?   

Hoe onderzoek je erfgoedgeuren? 

Wat geurerfgoed is, bepaal je niet van bovenaf. In Een Neus voor Erfgoed gaan onderzoekers dan ook samen met verschillende Friese gemeenschappen op zoek naar karakteristieke Friese geuren – van plattelandsgeuren, fabriekswalmen en waterculturen tot streekgerechten en ambachten. Iedereen is uitgenodigd om mee te doen. Het onderzoek verkent daarbij zelfs niet-menselijke perspectieven: wat is geurerfgoed beroken vanuit de neus van koeien, schapen of andere dieren? 

Om dit te onderzoeken zal het project een vragenlijst uitzetten, de archieven induiken, geurspeurtochten ondernemen, ruiksessies en neusconversaties organiseren. Ook zal het project historische geuren laten ‘reconstrueren’. Een nieuwe uitdaging voor parfumeurs: want hoe ontwerp je eigenlijk de geur van moddersloten, de Wadden, schapenstallen, een koffiefabriek, eeuwenoude kerkjes, zeilen op de meren, schaatsen op natuurijs, of…?  

Ontwerpen om over geur te praten 

Omdat geurervaringen vaak moeilijk onder woorden te brengen zijn, ontwikkelt het project, in samenwerking met creatief ontwerper Lotte Meeuwissen, een interactieve ‘geurtafel’ die mensen uitnodigt om te ruiken en geurbelevingen te delen. Deze geurtafel zal op tour gaan door de provincie om kennis op te halen bij verschillende gemeenschappen. 

Erfgoedgeuren ten neuze brengen 

Na de onderzoeksfase zal de tafel ook worden ingezet in musea om bezoekers het geurerfgoed van Friesland te kunnen laten besnuffelen.  

Meerwaarde voor erfgoed en creatieve industrie  

Het project levert nieuwe kennis op voor erfgoedprofessionals, beleidsmakers en creatieve bedrijven. De resultaten helpen om geur bewuster in te zetten voor educatie, beleving en communicatie binnen de culturele en creatieve sector.  

Programma lancering 
De lancering vindt plaats op dinsdag 24 maart 2026 in Museum Joure, op de ‘bakermat’ van Douwe Egberts. Lees hier alles over het volledige programma.

14.00-14.30 uur: Inloop met koffie
14.30-15.15 uur: Lezingen over geurerfgoed door Fryske Akademy, onderzoekers, Provincie Fryslân en Museum Joure.
15.15-16.15 uur: Geurmarkt, met koffieproeverij en smell walks rondom het museumterrein
16.15-16.30 uur Afsluiting 

Praktische informatie 

Datum en tijd: Dinsdag 24 maart 2026, 14.00-16.30 uur 
Locatie: Museum Joure, Museumstraat 2 8501 CD Joure (info over bereikbaarheid/parkeren)  
Aanmelden: Toegang is gratis, wel vragen we u zich aan te melden via Eventbrite (uiterlijk 17 maart 2026). Ticket is inclusief museumentree. 

Partners 
Een Neus voor Erfgoed is een samenwerking tussen:  

• KNAW Humanities Cluster (Meertens Instituut & NL-Lab)
• Fryske Akademy
• IFF (International Flavors & Fragrances)
• Lotte Meeuwissen 

Subsidiegever: CLICKNL www.clicknl.nl