Canadese onderzoeker duikt in het Friese brein: hoe verwerken Friezen hun talen?

Codeswitching 

Rose onderzoekt hoe Friestaligen omgaan met het Fries en het Nederlands en wat er in het brein gebeurt wanneer zij tussen beide talen schakelen. Dit proces staat ook wel bekend als codeswitching. Het onderzoek maakt deel uit van een groter project waarin niet alleen taalgebruik centraal staat, maar ook de vraag hoe Friezen technologie en kunstmatige intelligentie ervaren. De inzichten kunnen later bijdragen aan technologie die beter aansluit bij de Friese samenleving.

Voor het onderzoek krijgen deelnemers afbeeldingen te zien op een laptop. Ze krijgen de opdracht om te benoemen wat ze zien. De ene keer in het Fries als ze een Fries vlaggetje zien, de andere keer in het Nederlands wanneer er een Nederlands vlaggetje bijstaat. De deelnemers dragen een headset met een microfoon. Ook vullen deelnemers een korte vragenlijst in over hun taalgebruik, hun ervaringen met het Fries en de rol die de taal speelt voor hun identiteit. “Het wisselen tussen talen kan best uitdagend zijn,” vertelt Rose. “Maar de deelnemers die al hebben meegedaan vonden het vooral leuk om te doen.” Het onderzoek staat open voor mensen tussen de 18 en 75 jaar die zowel Fries als Nederlands spreken.

Verwerking van taal

Volgens Rose is zijn onderzoek bijzonder omdat er nog weinig bekend is over hoe volwassen Friese sprekers hun talen intellectueel verwerken. “Voor zover bekend is dit de eerste studie die het taalgebruik van volwassenen in Fryslân vanuit dit perspectief onderzoekt.” Ook verschillen tussen Friese dialecten zijn geen probleem. “Juist die variatie maakt het onderzoek extra interessant. Samen met collega’s van de Fryske Akademy probeer ik beter te begrijpen waar die verschillen vandaan komen en wat ze betekenen.”

Franstalig Canada

De fascinatie van Rose voor taal komt trouwens niet uit de lucht vallen. Hij groeide op in Canada op Prince Edward Island, een eiland aan de oostkant van het land waar trouwens ook verschillende geëmigreerde Friezen wonen. Op school volgde hij jarenlang Franstalig onderwijs. Later woonde hij in Zuid-Korea en Japan, waar hij ook Koreaans en Japans leerde spreken. Die ervaringen brachten hem een belangrijke overtuiging: taal is veel meer dan een communicatiemiddel. “Voor mij is een taal een venster op het hart en de ziel van een gemeenschap,” zegt hij. 

De trots die hij ziet bij Franstalige Canadezen herkent hij ook in Fryslân. “Dat gevoel van trots is essentieel voor het behoud van een taal, maar ook voor het behoud van een culturele en persoonlijke identiteit.”

Meedoen?

Lijkt het je leuk om mee te doen aan dit onderzoek? Plan als een afspraak in met onderzoeker Dylan Rose. Meedoen kan op twee locaties: aan de Campus Fryslân in Leeuwarden en aan de Letterenfaculteit in Groningen.